seminarium

TADEUSZ RUZIKOWSKI, Międzyzakładowy Robotniczy Komitet „Solidarności”. Archetypy i matryce w podziemnej „Solidarności” (poniedziałek, 25 maja 2015, godz. 17-19, Collegium Civitas, sala 1222
Komentarz: BARTOSZ KALISKI (IH PAN)

Międzyzakładowy Robotniczy Komitet Solidarności (MRKS) działający od kwietnia 1982 był jedną z ważnych struktur podziemnych po 13 grudnia 1981. Dr Tadeusz Ruzikowski (IPN) pracujący obecnie nad zbiorem relacji oraz dokumentów źródłowych do historii MRKS, przedstawi czynniki wpływające na zaangażowanie w MRKS, czynniki integrujące tę grupę aktywistów podziemnej „S”, wzory działania, do których nawiązywano i formy organizacyjne. Na koniec referent podejmie próbę oceny wkładu MRKS w warszawską podziemną „Solidarność”. tekst-25-05-2015

 

IVAN KRASTEV, Democracy Disrupted. The Politics of Global Protest (czwartek 19 marca 2015, godz. 10.30-12.00, Collegium Civitas, sala 1222. Spotkanie organizowane we współpracy z Fundacją Boella prowadzone będzie w języku angielskim).

 

Ivan Krastev (Centre for Liberal Strategies, Sofia and Institute for Human Sciences, Vienna (IWM) will talk about the relationship between protest and democracy. Is protest a better instrument than elections for keeping elites accountable? Does the last wave of protests signal a radical change in the way politics will be practiced? Or are the protests all around the world simply a spectacular but ultimately insignificant eruption of public anger? Is it the technology, the economics, the mass psychology or just the zeitgeist that’s caused this global explosion of revolt? Will it be the empowering energy of the protests or the conservative backlash against them that will shape the future of democratic politics? plakat

 

WORKSHOP “Solidarność. Nowe podejścia do analizy ruchu społecznego”. (poniedziałek 16 marca, godz. 9-18) program

JAN C. BEHRENDS, Continuities of violence? Afghanistan, Chechnya and Donbas in historical perspective (środa 11 lutego 2015, godz. 16.00-18.00, Collegium Civitas, sala 1222)

The seminar is mostly about non-violence 🙂 however if we are to understand the broader environment of protest movements under socialism we should take into account various approaches to violence. Jan C. Behrends who coordinates the research network „Physical Violence in late socialism“ at Potsdam’s Centre for Contemporary History (ZZF) will introduce German research on physical violence (neue Gewaltforschung) and discuss how it may help us to understand late socialist societies. While violence in Nazism, Stalinism, genocide and during the World Wars has been discussed extensively, the role of violence after Stalin has been neglected. Starting with the Soviet invasion of Afghanistan in 1979 there has been a continued experience of extreme violence in the (post-)Soviet realm with great impact on Soviet and Russian politics and society. Chechnya and the Russian invasion of Ukraine are only the latest examples of this broader trend.

 

INKA SŁODKOWSKA, Społeczeństwo polskie 1989 roku – stagnacja czy ożywienie? (poniedziałek 12 stycznia 2014, godz. 17.00-19.00)

Komentarz: PAWEŁ KUCZYŃSKI (ZARS)

W poniedziałek 12 stycznia 2015 o godz. 17 w sali 1222 w Collegium Civitas dr hab Inka Słodkowska argumentować będzie, że społeczeństwo polskie drugiej połowy lat osiemdziesiątych wcale nie było pogrążone w marazmie. Pokazuje, że powstające wtedy stowarzyszenia jako nowa forma aktywności obywatelskiej niejako zastąpiły formuły działalności w ramach związku zawodowego i przyczyniły się do przemian roku 1989. Tekst: Społeczeństwo polskie 1989 roku: stagnacja czy ożywienie?

 

MIKOŁAJ PAWLAK, Czy Solidarność wypełniła “próżnię socjologiczną”? (poniedziałek 1 grudnia 2014, godz. 17.00-19.00)

Komentarz: MIKOŁAJ CZEŚNIK (SWPS)

W poniedziałek 1 grudnia 2014 o godz. 17.00 w sali 1222 w Collegium Civitas dr Mikołaj Pawlak (IPSiR UW) przedstawi tekst odnoszący się do jednej z najczęściej przywoływanych tez polskiej socjologii – tezy o “próżni socjologicznej”. Sformułował ją pod koniec lat 70. XX wieku Stefan Nowak. Jego zdaniem polskie społeczeństwo charakteryzowały silne identyfikacje z rodziną i narodem przy równoczesnym braku identyfikacji z grupami pośrednimi. Między grupami pierwotnymi a wspólnotą narodową miała znajdować się próżnia. Powstanie “Solidarności” zapoczątkowało trwającą do dziś debatę na temat powyższej tezy. Czy “Solidarność” wypełniła próżnię socjologiczną? Czy Solidarność sfalsyfikowała twierdzenie o jej istnieniu? A może “Solidarność” powstała dzięki “próżni”? Perspektywa “próżni socjologicznej” stanowi punkt wyjścia do dyskusji na temat intelektualnych zmagań socjologów z “Solidarnością”. Tekst: Czy Solidarność wypełniła próżnię socjologiczną

 

GáBOR DANYI,  Modele dyseminacyjne, strategie i formy tożsamości w historii węgierskiego samizdatu (pon. 17 listopada 2014, godz. 17.00-19.00)

Komentarz: JAN OLASZEK (BEP IPN)

W poniedziałek 17 listopada, godz. 17-19, w sali 1222 w Collegium Civitas Gabor Danyi (Budapeszt) zaprezentuje tekst dot. węgierskiego samizdatu. Choć początkowo był on zbliżony do rosyjskich i czeskich wzorców, później sytuował się bliżej polskiego ruchu wydawniczego. Nie tylko rozwój techniczny spowodował te zmiany, lecz także różne adoptowane i zapożyczane m.in. z Polski strategie, praktyki i formy tożsamości.  Na początku lat 80. samizdat o charakterze politycznym adoptował techniki druku, praktykę konspiracji i otwartego działania (oraz strategię legalizmu w oparciu o prawa człowieka). W swym tekście Danyi analizuje początki historii węgierskiego samizdatu i stawia pytanie jakie modele dyseminacyjne, strategie i formy tożsamości zawierał węgierski „drugi obieg”. Tekst: Sztuka obdarowywania. Model dyseminacyjny wczesnego samizdatu na przykładzie węgierskiego czasopisma artystycznego

 

PADRAIC KENNEY, Stocznia, Tahrir, Majdan. Jak gospodarować rewolucją, czyli przewodnik po sferze wolności (piątek 7 listopada 2014, godz. 17.00-19.00)

W piątek 7 listopada o godz. 17 w sali 1222 w Collegium Civitas (Pałac Kultury i Nauki, 12 piętro) prof. Padraic Kenney (Indiana University, Bloomington) przedstawi wizualną archeologię czterech sfer wolności – w Polsce, Chinach, Egipcie, Ukrainie. Czym jest sfera wolności na placu lub w okupowanym budynku i jak to się ma do rewolucji? Czy żyjąc razem poza domem przez kilka tygodni ludzie tworzą nową politykę i uczą się demokracji? A może to strata czasu, może dyskusje o tym, kto wyniesie śmieci, a kto pokroi kanapki pochłaniają tylko energię, którą należałoby poświęcić na marsze i manifesty? Spotkanie odbędzie się w języku polskim.

 

MICHAEL BERNHARD, The Origins of Democratization in Poland (środa 5 listopada 2014, godz. 18.00-20.00, sala 1222, Collegium Civitas)

Prof. Michael Bernhard (University of Florida) is co-editor (with Jan Kubik) and author of “Twenty Years After Communism: The Politics of Memory and Commemoration” and author of “The Origins of Democratization in Poland”. The talk begins with an discussion of genesis of the research project that led to The Origins of Democratization in Polandand the impact that Solidarity had on (what was then) a young generation of American social scientists.  It also discusses how it was possible for non-Poland based researchers to conduct remarkably in-depth research on the final crisis of communism in Poland without being on-site throughout the process.  It concludes with a discussion of centrality of Poland and the experience of Solidarity in changing Western perceptions of how the democratization process worked in “Third Wave” democracies.  The Polish case is presented as a “crucial case” for the resurrection of term “civil society” in social science at the close of the twentieth century.

 

NATALIA JARSKA, JAN OLASZEK, Kobiety w “Solidarności” 1980-1989 (poniedziałek 23 czerwca 2014, godz 17-19)

Komentarz: DOBROCHNA KAŁWA (IH UW), MARCIN ZAREMBA (ISP PAN/IH UW)

W poniedziałek 23 czerwca o godz. 17.00 Natalia Jarska (BEP IPN) i Jan Olaszek (BEP IPN) mówić będą o badaniach nad “Solidarnością” z perspektywy historii kobiet i gender. Jaki jest stan badań? Jak wyglądała i z czego wynikała struktrura płci tego ruchu w latach 1980-1989? Jakie role pełniły kobiety? Spotkanie odbędzie się w Collegium Civitas, sala 1222 (12. piętro PKiN). Tekst: Kobiety w Solidarności, spis treści książki “Płeć buntu”, której redaktorami są Referenci: Spis treści

 

DAVID OST, Solidarność i polityka antypolityki (poniedziałek 9 czerwca 2014, godz. 17.30-19.30)

Dyskusja z profesorem Davidem Ostem (Hobart and William Smith Colleges), autorem jednej z najgłośniejszych książek o polskiej opozycji “Solidarity and the Politics of Anti-Politics” z 1990 roku, a której polskie tłumaczenie właśnie, po 24 latach (sic!) pojawiło się w księgarniach. Spotkanie odbędzie się w siedzibie “Kultury Liberalnej”, ul. Chmielna 15/9. Jako punkt wyjścia do dyskusji zamieszczamy tu pierwszy rozdział książki: David.Ost_Rozdzial_1 spis treści: Ost_Spis_tresci

 

JAN KUBIK, Solidarity’s Afterlife: Amidst Forgetting and Bickering (czwartek 5 czerwca 2014, godz. 17-19) plakat 01 Kubik

W czwartek 5 czerwca 2014, godz. 17-19. profesor Jan Kubik (Rutgers University) przedstawi tekst, w którym analizuje przyczyny, dlaczego idee jednego z największych ruchów społecznych w historii, nie są przywoływane w światowych debatach na równi z przykładami ruchu praw człowieka w Stanach Zjednoczonych czy ruchu przeciwko apartheidowi w RPA. Ani „Solidarność” ani jej filozofia nie stały się paradygmatycznym przypadkiem analizowanym w literaturze na temat protestów. Autor tłumaczy to m.in. brakiem zgody w polskim społeczeństwie odnośnie tego jak pamiętać i upamiętniać Solidarność. Spotkanie odbędzie się w języku polskim. UWAGA spotkanie odbędzie się w sali konferencyjnej Instytutu Studiów Politycznych PAN, ul. Polna 18. Tekst: Solidarity’s Afterlife: Amidst Forgetting and Bickering

 

MATEUSZ FAŁKOWSKI, Podziemny rynek wydawniczy jako forma prefiguratywnej polityki (poniedziałek 26 maja 2014, godz. 17.00)

W poniedziałek 26 maja, godz. 17-19 w sali 1222 w Collegium Civitas (12. piętro PKIN) Mateusz Fałkowski (ISP PAN) zaprezentuje tekst analizujący sposoby funkcjonowania oraz uzasadnienia i interpretacje ruchu wydawniczego w komunistycznej Polsce w latach 1976-1989. Autor twierdzi, że wybór przez opozycję ramy interpretacyjnej “rynku wydawniczego” miał znaczenie dla dynamiki ruchu i podaje pod dyskusję tezę o rynku wydawniczym jako rodzaju prefiguratywnej polityki.

Komentarz: ADAM MIELCZAREK (UJ)

 

PADRAIC KENNEY, Więźniowie polityczni, czwartek 15 maja 2014, godz. 17-19

Gościem seminarium będzie prof. Padraic Kenney (Indiana University), z którym będzimy dyskutować o roli i znaczeniu więźniów politycznych w PRL i w innych krajach. Spotkanie odbędzie się w siedzibie Kultury Liberalnej (“Poddasze Kultury”), ul. Chmielna 15 m. 9.

 

JAN OLASZEK, Między uniwersytetem a fabryką. Sieć społeczna Międzyzakładowego Komitetu Koordynacyjnego NSZZ „Solidarność” i środowiska „Woli”, poniedziałek 12 maja 2014, godz. 17.00

Komentarz: ANDRZEJ FRISZKE (ISP PAN)

W poniedziałek 12 maja, godz. 17-19 w sali 1222 w Collegium Civitas Jan Olaszek (BEP IPN / IH PAN) zaprezentuje tekst poświęcony MKK i „Woli”, w którym opisuje to środowisko warszawskiego podziemia w perspektywie sieci społecznych. W jaki sposób powstała „Wola”? Co łączyło ludzi ją tworzących, a co ich różniło? Jak wyglądała współpraca robotników z inteligentami i ludzi o różnych poglądach politycznych? W jaki sposób rekrutowano nowych uczestników? Kto i jak stawał się liderem? Jakie miejsce zajmowały MKK i Wola w ramach warszawskiego podziemia?

 

DEBATA: Jak upamiętniać “Solidarność”?poniedziałek 28 kwietnia 2014, godz. 17-19

Dyskutują:   MARCIN FRYBES, IRENEUSZ KRZEMIŃSKI, ADAM MIELCZAREK,  prowadzi: MATEUSZ FAŁKOWSKI

Co z dziedzictwa opozycji chcielibyśmy upamiętnić? Jak zadośćuczynić wielości tradycji wewnątrz „Solidarności”? Po co chcemy upamiętniać te doświadczenia? Jakimi metodami należałoby to robić? Wokół tych pytań chcielibyśmy poprowadzić dyskusję. Spotkanie rozpocznie panel z udziałem Marcina Frybesa, Ireneusza Krzemińskiego i Adama Mielczarka.  Punktem wyjścia do dyskusji będzie projekt szlaku turystycznego „Śladami Solidarności” Marcina Frybesa i Marka Kunickiego-Goldfingera: Szlak Solidarności

 

MAREK WIERZBICKI,  Analiza teoretyczna młodzieżowej opozycji politycznej, poniedziałek 7 kwietnia 2014, godz. 17.00

Komentarz: JERZY EISLER (IPN)

W poniedziałek 7 kwietnia 2014, godz. 17-19, w Collegium Civitas, sala 1222 Marek Wierzbicki (KUL) analizuje zjawisko opozycji politycznej wśród młodzieży w ostatniej dekadzie PRL: genezę i rozwój organizacyjny, strukturę społeczną i organizacyjną, ideologię i program oraz formy i obszary działalności. Argumentuje, że było to pewne odrębne – względem całej opozycji politycznej– zjawisko społeczne i polityczne. Omawia cechy, które wyróżniały młodzieżową opozycję polityczną od opozycji „dorosłych”. Pokazując funkcje jakie spełniała działalność opozycyjna dla młodych, autor nawiązuje m.in. do dorobku nauk pedagogicznych i prac Aleksandra Kamińskiego. Tekst: Analiza teoretyczna młodzieżowej opozycji politycznej

 

ROBERT BRIER,  A Contested Icon of Human Rights: Poland’s Solidarity and the Transformation of International Politics, poniedziałek 24 marca 2014, godz. 17.00

Komentarze: MARCIN FRYBES oraz PATRYK PLESKOT

W latach osiemdziesiątych XX w. do Solidarności i języka praw człowieka odwoływali się zarówno amerykańscy neokonserwatyści, jak i lewicowy niemiecki ruch pokojowy. Robert Brier z Niemieckiego Instytutu Historycznego przedstawi tezy książki, nad którą pracuje. Analizuje w niej międzynarodową dyskusję nad prawami człowieka. Argumentuje, że polska Solidarność istotnie wpłynęła na kształt tej debaty i przemiany w polityce międzyanrodowej. Spotkanie odbędzie się w języku polskim. A Contested Icon of Human Rights: Poland’s Solidarity and the Transformation of International Politics

 

GRZEGORZ WOŁK, Liderzy regionalni “Solidarności”. Portret zbiorowości, poniedziałek 3 marca 2014, godz. 17.00

Komentarz: PIOTR OSĘKA (ISP PAN)

Solidarność przyjęła formułę związku zawodowego zorganizowanego w struktury regionalne. W poniedziałek 3 marca 2014, godz. 17-19, w Collegium Civitas, sala 1222 Grzegorz Wołk (IPN) analizuje kim była grupa przewodniczących zarządów regionów NSZZ Solidarność, w jaki sposób ukształtowała się ta część elit związkowych i jaka była społeczno-demograficzna charakterystyka tej grupy. Tekst: Liderzy regionalni Solidarności. Komunikat z badań

 

ANNA MACHCEWICZ, Gry, gierki, podchody. Władze wobec strajków w Trójmieście w sierpniu 1980, poniedziałek 10 lutego 2014, godz. 17.00

Komentarz: ANDRZEJ FRISZKE (ISP PAN)

W poniedziałek 10 lutego 2014, godz. 17-19, w Collegium Civitas, sala 1222 Anna Machcewicz analizuje politykę władz PRL wobec strajków w Trójmieście w sierpniu 1980. W oparciu o materiały z gdańskiego archiwum KW PZPR, AAN, IPN, waszyngtońskiego National Security Archive oraz relacje przedstawicieli dawnego obozu władzy autorka rekonstruuje proces dojrzewania do decyzji o podpisaniu Porozumienia Gdańskiego i równoległe przygotowania do „rozwiązania siłowego” będące stałym elementem toczącej się gry. Tekst: Gierki, gry, podchody. Władze wobec strajków w Trójmieście w sierpniu 1980

 

PIOTR WCIŚLIK, O myśleniu politycznym aktywistów niezależnego ruchu wydawniczego w latach 80., poniedziałek 27 stycznia 2014, godz. 17.00

Komentarz: PAWEŁ SOWIŃSKI (ISP PAN)

W poniedziałek 27 stycznia Piotr Wciślik (CEU, Budapeszt) przedstawi tekst na temat myślenia politycznego działaczy podziemia wydawniczego. Czy i jak była możliwa demokracja w konspiracji? Co politycznie myśleli szeregowi uczestnicy II obiegu wydawniczego? Spotkanie odbędzie się w Collegium Civitas, sala 1147, godz. 17-19. Tekst: Contours of Political Thought of the Independent Publishing Movement in Poland after Martial Law

 

PAWEŁ SOWIŃSKI,  Biograficzne konsekwencje ruchu społecznego: przypadek braci Andrzeja i Janusza Górskich, poniedziałek 13 stycznia 2014, godz. 17.00

Komentarz: MATEUSZ FAŁKOWSKI (ISP PAN)

W poniedziałek 13 stycznia 2014 Paweł Sowiński (ISP PAN) zaprezentuje tekst podejmujący temat rekrutacji i odchodzenia z ruchu społecznego oraz relacji z policją polityczną na przykładzie braci Andrzeja i Janusza Górskich. Pierwszy był podziemnym drukarzem, współpracownikiem m.in. wydawnictwa Nowa, drugi – pomocnikiem Andrzeja oraz informatorem policji politycznej. Narracja poprowadzona jest aż do czasów współczesnych i obejmuje m.in. emigrację obu braci. Spotkanie odbędzie się w Collegium Civitas, sala 1147. Tekst: Biograficzne konsekwencje ruchu społecznego: przypadek braci Andrzeja i Janusza Górskich

 

PAWEŁ ZAŁĘSKI,  Dlaczego Solidarność nie była społeczeństwem obywatelskim, poniedziałek 16 grudnia 2013, godz. 17.00

Komentarz: JAROSŁAW KUISZ (WPiA UW)

W poniedziałek 16 grudnia 2013 Paweł Załęski zaprezentuje tekst polemizujący z dominującym odczytaniem programu Solidarności jako pewnej wizji społeczeństwa obywatelskiego. Na podstawie analizy prasy solidarnościowej oraz dokumentów NSZZ Solidarność autor argumentuje, że aktywiści ruchu społecznego rozwijali program “samorządnej Rzeczpospolitej”, nie znali natomiast i nie używali koncepcji społeczeństwa obywatelskiego. Spotkanie odbędzie się 16.12.2013, godz. 17-19 w “Poddaszu Kultury”, ul. Chmielna 15 m. 9. Tekst: Self-governing Republic in the thought of the Solidarity movement in Poland: Why Solidarity was not a civil society

 

 

TOMASZ KOZŁOWSKI,  Epidemia protestów. Mechanizmy rozprzestrzeniania się strajków w lipcu-sierpniu 1980, poniedziałek, 25 listopada 2013, godz. 17.00

Komentarz: MARCIN ZAREMBA (IH UW / ISP PAN)

W poniedziałek 25 listopada Tomasz Kozłowski (BEP IPN) zaprezentuje tekst dotyczący rozprzestrzeniania się strajków latem 1980. Na konkretnych przykładach autor analizuje mechanizmy inicjowania i rozprzestrzeniania się strajków. W kolejnych częściach artykułu opisane zostały: skala strajków, mechanizmy rozprzestrzeniania się protestów w lipcu 1980 oraz czynniki, które sprawiły, że fala sierpniowa zdecydowanie przewyższyła lipcową. Spotkanie odbędzie się w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, sala 1147. Epidemia protestów. Mechanizmy rozprzestrzeniania się strajków w lipcu-sierpniu 1980

 

GERALD BEYER, Recovering Solidarity. Lessons from Poland’s Unfinished Revolution, piątek, 22 listopada 2013, godz. 13-15

Spotkanie z Geraldem Beyerem (Villanova University), autorem książki “Recovering Solidarity. Lessons from Poland’s Unfinished Revolution odbędzie się w Centrum Myśli Jana Pawła II, Foksal 11, godz. 13-15. Prowadzi Michał Łuczewski

 

ELŻBIETA MATYNIA,  Ruchy społeczne i performatywna demokracja, poniedziałek, 18 listopada 2013, godz. 17.00

W poniedziałek 18 listopada o ruchach społecznych i performatywnej demokracji, Solidarności, Occupy Wall Street i stambulskim parku i arabskiej wiośnie rozmawiać będziemy z prof. Elżbietą Matynią (New School for Social Research). Spotkanie odbędzie się 18.11.2013, godz. 17-19 w “Poddaszu Kultury”, ul. Chmielna 15 m. 9

 

GRZEGORZ EKIERT,  Ruchy społeczne, protesty, demokratyzacja, czwartek, 17 października 2013, godz. 17.00

W przyszłym roku przypada 25 rocznica przełomu 1989 i ówczesnej fali demokratyzacji. Nowy rok akademicki 2013/2014 otwieramy dyskusją z prof. Grzegorzem Ekiertem (Harvard University) o szerszym tle badań nad „Solidarnością”. Czy w ogóle warto wracać do analizy ruchów sprzed 1989? Jak porównywać protesty w różnych krajach? Jakie metody wykorzystywać? Jak mocniej włączyć badania nad „Solidarnością” i ruchami antykomunistycznymi w Europie Środkowo-Wschodniej w obecne dyskusje nad demokratyzacją i ruchami protestu czy w światowy kanon badań nad ruchami społecznymi? Spotkanie odbędzie się 17.10.2013, godz. 17-19 w “Poddaszu Kultury”, ul. Chmielna 15 m. 9

 

MATEUSZ FAŁKOWSKI, Ruch społeczny na cmentarzu. “Dolinka Katyńska” jako arena symbolicznej mobilizacji, poniedziałek, 10.06.2013, godz. 17.00

Ostatnie przed wakacjami spotkanie odbędzie się w poniedziałek 10 czerwca 2013, godz. 17.00 w Collegium Civitas (sala 1222, 12 p. PKiN). Mateusz Fałkowski zaproponuje interpretację „Dolinki Katyńskiej” w języku teorii ruchów społecznych. „Dolinka Katyńska” na cmentarzu powązkowskim w Warszawie była od późnych lat siedemdziesiątych areną szczególnego symbolicznego starcia. W kolejne rocznice i święta: m.in. 13 kwietnia, 1 sierpnia, 17 września, 1 i 11 listopada pojawiały się i znikały (za sprawą funkcjonariuszy SB) kolejne krzyże oraz symbole i inskrypcje po które sięgali m.in. aktywiści ruchu Solidarność. Ten symboliczny i dosłowny pojedynek odbywał się niczym na teatralnej scenie bogatej w symbolikę, zaangażowanych aktorów oraz liczną publiczność. Falkowski-10-06-13

 

AGNIESZKA KOLASA – NOWAK, Solidarność i transformacja systemowa w perspektywie socjologii historycznej, poniedziałek, 20.05.2013, godz. 17.00

Komentarz: ARKADIUSZ PEISERT (Uniwersytet Gdański)

W poniedziałek 20 maja 2013 (w Collegium Civitas, sala 1222) Agnieszka Kolasa – Nowak (UMCS) przekonuje o użyteczności socjologii historycznej dla analizy polskich przemian. Współczesne wyjaśnienia ruchów społecznych, teorie rewolucji i modele oddolnych działań zbiorowych czerpią z dorobku socjologów historycznych. Referentka omawia propozycje metodologiczne socjologii historycznej oraz ramy interpretacyjne i sposoby wyjaśniania wydarzeń historycznych, dotyczących obszarów odmiennych historycznie i geograficznie. Czy i jak “S” można wyjaśniać w obrębie modelu modernizacji jako wyraz narastania sprzeczności i konfliktów wraz z kolejną fazą modernizacji? Jakie miejsce w wyjaśnieniu powinna pełnić epoka komunizmu, którą można traktować jako realizację pewnego modelu modernizacji? Jaka jest użyteczność kategorii analitycznych „centrum-peryferie” dla zrozumienia Solidarności? Jak uwzględnić rolę wymiaru kulturowego? Czy i jak korzystać z takich nurtów analizy jak studia postkolonialne? Wątki te mogą dostarczyć pomysłów nie tylko do poszerzenia interpretacji zmiany ustrojowej, ale i do rozbudowania kontekstu w badaniach nad Solidarnością. Solidarność i transformacja systemowa w perspektywie socjologii historycznej

 

MICHAŁ ŁUCZEWSKI / MICHAŁ SOKULSKI, Integralna teoria Solidarności, Trzy patriotyzmy po trzech dekadach, poniedziałek, 06.05.2013, godz. 17.00

Komentarz: DARIUSZ GAWIN (IFIS PAN) oraz ANDRZEJ WALICKI

Michał Łuczewski (IS UW, Warszawa) i Michał Sokulski (Szczecin) sięgają po inspirującą analizę „Solidarności” w Trzech patriotyzmach Andrzeja Walickiego. Do pokazania mesjanistycznego i populistycznego charakteru Solidarności posłużyła Walickiemu typologia patriotyzmów: wierność woli narodu, idei narodowej oraz interesowi narodowemu. Autorzy poddają w wątpliwość typologię, wnioskowania genetyczne oraz strukturalne. Pokazują, że wyolbrzymiając wpływ idei na zmiany społeczne, Walicki traktuje „Solidarność” nie tyle jako ruch społeczny sprzeciwiający się represjom ze strony władzy, ile jako kolejną manifestację ducha republikańsko-romantycznego. Zaś postulowany „realistyczny patriotyzm interesu narodowego” wydaje się stanowić raczej formę legitymizacji władzy partyjnych elit niż kontynuację dziedzictwa narodowej demokracji. Świadom tego był sam Walicki, który chcąc uniknąć uprawomocniania represyjnego reżimu i utrzymać status klerka, wybrał emigrację. Tekst: Integralna teoria Solidarności. Trzy patriotyzmy po trzech dekadach

 

WŁODZIMIERZ BOLECKI, Solidarność i polska humanistyka. Przypadek Instytutu Badań Literackich PAN, poniedziałek, 22.04.2013, godz. 17.00

W poniedziałek 22 kwietnia 2013, godz. 17.00 w Collegium Civitas (Pl. Defilad 1, sala 1222, XII p. PKIN) prof. Włodzimierz Bolecki (IBL PAN) wygłosi referat o  wzajemnych relacjach pomiędzy ruchem społecznym Solidarność a polską humanistyką na przykładzie IBL PAN. „Solidarność”, zarówno w okresie „karnawału” jak i po 13 grudnia 1981, miała swoje szczególne „nisze ekologiczne” – miejsca, organizacje i środowiska szczególnie ważne dla dynamiki całego ruchu.  Jednym z takich miejsc był Instytut Badań Literackich PAN. Przykładowe pytania, o których będziemy dyskutować, obejmują m.in.: 1) IBL PAN jako rodzaj organizacji “infrastrukturalnej” ruchu, miejsce rekrutacji aktywistów, krążenia „bibuły”, etc. 2) Wpływ „Solidarności” na programy i zainteresowania badawcze IBL. Czy i jak (w tym wąskim wycinku) Solidarność zmieniła polską humanistykę? ; 3) Wpływ “S” na kariery w nauce. Czy i jak działanie w ruchu społecznym czy pisanie w „drugim obiegu” pomagało/przeszkadzało w “karierze”?;  4) Jaka była rola osób wywodzących się z IBL w  Solidarności?

 

ŁUKASZ KAMIŃSKI, Jak dziś napisać syntezę „Solidarności”?, poniedziałek, 18.03.2013, godz. 17.00

Komentarz: ANTONI DUDEK (Uniwersytet Jagielloński)

18 marca 2013 godz. 17.00 w Collegium Civitas (Pl. Defilad 1, sala 1222, XII p. PKIN) Łukasz Kamiński (Instytut Pamięci Narodowej) podda pod dyskusję założenia przygotowywanej syntezy historii Solidarności. Książka  ma stać się pierwszym tomem wielotomowego wydawnictwa na temat dziejów związku, opublikowanego przez IPN w 2010 r. (t. 2-7). Spis treści przygotowywanej książki: Kaminski-18-03-2013

 

ADAM MIELCZAREK, Wojna interpretacji. Lata osiemdziesiąte XX wieku i upadek komunizmu w świadomości potocznej Polaków, poniedziałek, 04.03.2013, godz. 17.00

Komentarz: ANDRZEJ SZPOCIŃSKI (ISP PAN / Collegium Civitas)

4 marca 2013 godz. 17.00 w Collegium Civitas (Pl. Defilad 1, sala 1222, XII p. PKIN) Adam Mielczarek przedstawi tekst analizujący obraz Solidarności oraz upadku komunizmu  w świadomości potocznej tych pokoleń Polaków, które przeżyły tamte czasy jako ludzie dorośli. Autor wyodrębnia kilka, wyraźnie różnych schematów interpretacyjnych stosowanych do opisu Solidarności i transformacji systemowej. Wskazuje, że schematy te są częścią kulturowych tradycji, wytworzonych niegdyś przez strony społecznych konfliktów. Również dzisiaj pozostają one istotnym czynnikiem wewnętrznych zróżnicowań kultury politycznej Polaków. Tekst: Wojna interpretacji. Lata osiemdziesiąte XX wieku i upadek komunizmu w świadomości potocznej Polaków

 

SILKE PLATE, Polskie znaczki poczty podziemnej lat 1980-tych. Analiza funkcji i motywów,  poniedziałek, 21.01.2013, godz. 17.00

Komentarz: PAWEŁ SOWIŃSKI (ISP PAN)

21 stycznia 2013, godz. 17.00 w Collegium Civitas (Pl. Defilad 1, sala 1222, XII p. PKIN) Silke Plate (Forschungstelle Osteuropa, Universität Bremen) przedstawi analizę ikonografii i funkcji komunikacyjnych znaczków podziemnej poczty Solidarności. Owe znaczki, wydawane w podziemiu w tysięcznych nakładach, nie pełniły tradycyjnej funkcji opłaty za usługę pocztową. Stworzone przez uczestników ruchu w konspiracyjnych warunkach przywoływały wydarzenia, postaci i symbole, które w oficjalnym dyskursie były wymazywane bądź fałszowane. Plate-21-01-2013

 

MARCIN ZAREMBA, Zimno, ciepło, gorąco. Nastroje Polaków od “zimy stulecia” do lata ’80,  poniedziałek, 07.01.2013, godz. 17.00

Komentarz: ANTONI SUŁEK (Instytut Socjologii UW)

Pierwsze spotkanie w nowym roku odbędzie się 7 stycznia 2013, godz. 17.00 w Collegium Civitas (Pl. Defilad 1, sala 1222, XII p. PKIN). Marcin Zaremba (IH UW, ISP PAN) przedstawi analizę społecznych emocji schyłku lat siedemdziesiątych prowadzących do wybuchu Solidarności. Argumentuje że to m.in. mroźna, śnieżna zima 1978 i związane z nią utrudnienia okazały się katalizatorem buntu. Na podgrzanie nastrojów społecznych wpłynął wybór kardynała Karola Wojtyły na papieża i pielgrzymka do Polski w 1979 roku. „Zimno, ciepło, gorąco” – opisuje ewolucję nastrojów Polaków między rokiem 1978 a 1980. Tekst: Zaremba-07-01-2013

 

SŁAWOMIR MAGALA, Walka klas w bezklasowej Polsce,  poniedziałek, 17.12.2012, godz. 17.00

W poniedziałek 17 grudnia, godz. 17, w Collegium Civitas, sala 1222 (12 piętro PKiN) Sławomir Magala argumentuje, że u źródeł Sierpnia 1980 leżał antagonizm klasowy, a w formalnie bezklasowym społeczeństwie mieliśmy do czynienia z walką klas. Opisując społeczny konflikt w PRL odwołuje się m.in. do badań nad folwarkiem pańszczyźnianym i przekonuje, że kategorie „klasy”, „pokolenia” i „konfliktu” ułatwiają nam zrozumienie wydarzeń roku 1980. Magala, profesor zarządzania na Uniwersytecie Erazma w Rotterdamie, jest autorem książki „Walka klas w bezklasowej Polsce” wydanej pierwotnie po angielsku w Stanach Zjednoczonych (1982) a teraz przetłumaczonej na język polski (ECS, Gdańsk 2012). “Walka klas”, pisana w okresie legalnej Solidarności, jest inspirująca również po trzydziestu latach. Magala-17-12-2012

 

MARCIN FRYBES, Świat a Rewolucja Solidarności 1980-81,  poniedziałek, 03.12.2012, godz. 17.00

Komentarz: GEORGES MINK (Université de Paris X, Nanterre / College of Europe)

W poniedziałek 3 grudnia o godz. 17.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, w sali 1222 (12. piętro PKiN) Marcin Frybes przedstawi referat o stosunku świata zachodniego do Solidarności. Jej powstaniu towarzyszyło wielkie zainteresowanie, nadzieje i entuzjazm na całym świecie. Po wprowadzeniu stanu wojennego i zepchnięciu NSZZ „Solidarność” do podziemia w miejsce kilku tysięcy internowanych przywódców ujawniło się na świecie co najmniej tyle samo przyjaciół Solidarności (działaczy związkowych, dziennikarzy, wykładowców, studentów, polskich emigrantów, w tym opozycjonistów, których stan wojenny zaskoczył za granicą). Podejmowane przez nich działania stanowią integralną część historii ruchu. Frybes-Zachodnie-spoleczenstwa-03.12.12

 

ANDRZEJ FRISZKE, Rewolucja Solidarności 1980-81,  poniedziałek, 05.11.2012, godz. 17.00

Komentarz: ANDRZEJ PACZKOWSKI (ISP PAN)

W poniedziałek 5 listopada o godz. 17.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, w sali 1222 (12. piętro PKiN) Andrzej Friszke (ISP PAN) przedstawi pod dyskusję tezy przygotowywanej książki „Rewolucja Solidarności 1980-81”. Odwołując się do w dużej mierze niepublikowanych materiałów archiwalnych Friszke opisuje dwie strony konfliktu lat 1980-81. Odtwarza procesy podejmowania decyzji w kręgach przywódczych Solidarności oraz władzy. Nie posługuje się popularną nazwą „karnawał”, która według niego bagatelizuje sens tych wydarzeń i ich dramatyzm. Friszke argumentuje, że była to swego rodzaju wojna z Moskwą prowadzona środkami pokojowymi, zmierzająca do wybicia się na niepodległość w ten sposób, by uniemożliwić ZSRR zduszenie tych aspiracji. Ta walka w realiach sytuacji 1981 roku zakończyła się przegraną, ale w jej trakcie stworzono całą nową strukturę postrzegania systemu i zależności Polski od ZSRR, co uniemożliwiło już powrót do wiary w grę pozorów, która była niezbędna dla sprawnego funkcjonowania systemu. Friszke-RewolucjaSolidarnosci-05112012

 

KRZYSZTOF MAZUR, Nieprzystawalność Solidarności. Jak odrzuciliśmy projekt polityczny ruchu społecznego,  poniedziałek, 22.10.2012, godz. 17.00

Komentarz: ADAM MIELCZAREK

W poniedziałek 22 października  2012 o godz. 17.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, w sali 1222 (12. piętro PKiN) Krzysztof Mazur (Uniwersytet Jagielloński) argumentuje, że projekt polityczny Solidarności: połączenie uniwersalnych wartości stanowiących fundament wspólnoty, aideologicznego pragmatyzmu politycznego w działaniu oraz eklektyczności myślenia w projektowaniu konkretnych rozwiązań, stanowi bardzo niewygodne dziedzictwo. Chcąc przybliżyć się do jego zrozumienia musimy dokonać rewizji wielu naszych przyzwyczajeń intelektualnych. Mazur przekonuje, że dorobek Solidarności nie przystaje do współczesnych kategorii myślenia na trzech poziomach: nieprzystawalności intelektualnej, metodologicznej oraz politycznej. Dopiero rewidując nasze postoświeceniowe schematy myślenia dotrzemy do – zdaniem referenta wciąż aktualnego – ideowego sedna Solidarności: Nieprzystawalność Solidarności. Jak odrzuciliśmy projekt polityczny ruchu społecznego

 

JERZY DRYGALSKI, JACEK KWAŚNIEWSKI, Solidarność i komunistyczna władza. Dynamika konfliktu 1980-81,  poniedziałek, 8.10.2012, godz. 17.00

Komentarz: MARCIN ZAREMBA (ISP PAN, IH UW)

Pierwsze po wakacyjnej przerwie spotkanie odbędzie się w poniedziałek 8 października  2012 o godz. 17.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, w sali 1222 (12. piętro PKiN). Jerzy Drygalski i Jacek Kwaśniewski zaprezentują narzędzia i ramy koncepcyjne do analizy dynamiki konfliktów w okresie kilkunastu miesięcy od powstania Solidarności do 13 grudnia 1981. Proponują wyjaśniać rosnące natężenie konfliktu jako konsekwencję stopniowego odblokowywania swobodnej artykulacji interesów. Odblokowanie jej w jednym kanale artykulacji (związkowym) ujawniło jego niekompatybilność z resztą systemu i zapoczątkowało proces dezintegracji socjalizmu. Drygalski-Kwasniewski-08102012

 

Elity przywódcze i przywództwo w ruchu Solidarność, pon, 18.06.2012, godz. 17.00

Ostatnie przed wakacjami spotkanie odbędzie się w poniedziałek 18.06.2012, o godz. 17.00 w sali 1222 Collegium Civitas, 12 piętro PKiN i będzie poświęcone przywództwu w Solidarności. Choć stosunkowo dużo pisano dotąd o Lechu Wałęsie, „Gwiazdozbiorze”, „Ekspertach”, „Korowcach”, Komisji Krajowej, TKK, czy Komitecie Obywatelskim, choć pojawiają się pierwsze próby prozopograficznego opisu elit przywódczych związku, to brakuje jednak namysłu nad rolą przywództwa i liderów w kształtowaniu ruchu. Do jakiego stopnia przywódcy byli w stanie wykorzystywać i zmieniać warunki, w jakich przyszło im działać? W jaki sposób otoczenie ograniczało im możliwość strategicznego podejmowania decyzji? Jak wyglądały więzi i kontakty pomiędzy przywódcami? Jakie cechy społeczno-demograficzne charakteryzują tę grupę? W jaki sposób przywódcy interpretowali okazje i wyzwania stojące przed „Solidarnością”? Do jakiego kulturowego repertuaru działania się odwoływali? Punktem wyjścia do dyskusji będzie tekst Aldona Morrisa i Suzanne Staggenborg (2004). Leadership in Social Movements, w: Snow/Soule/Kriesi (ed.) The Blackwell Companion to Social Movements, ss. 171-196.

Spotkanie zaczniemy od prezentacji Piotra Osęki (Instytut Studiów Politycznych PAN) pt. “Elita „Solidarności”. Prozopografia Komisji Krajowej”.

 

MATEUSZ FAŁKOWSKI, Mobilizowanie zasobów w represyjnym otoczeniu. Przykład II obiegu wydawniczego w Polsce, poniedziałek, 14.05.2012, godz. 17.00

Kolejne  spotkanie odbędzie się w poniedziałek 14 maja  2012 o godz. 17.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, w sali 1222 (12. piętro PKiN).  Mateusz Fałkowski (Uniwersytet w Erfurcie) analizuje wycinek ruchu społecznego Solidarność przez pryzmat zasobów wykorzystywanych przez aktywistów. W referacie proponuje taksonomię tych zasobów, tak by pokazać, w jaki sposób organizatorzy podziemnych przedsięwzięć wydawniczych je mobilizowali: zasoby ludzkie, organizacyjne, materialne, moralne i kulturowe. W jaki sposób charakter i dostępność tych zasobów wpływał na sposób funkcjonowania i wyniki ruchu? falkowski – tezy 14 maja 2012

 

MARCIN KULA, Ku jakiej syntezie historii Solidarności?, środa, 11.04.2012, godz. 14.00

Kolejne  spotkanie odbędzie się w tygodniu poświątecznym w środę 11 kwietnia  2012 o godz. 14.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, w sali 1222 (12. piętro PKiN).  Prof. Marcin Kula (IH UW) wróci do swojego tekstu sprzed 12 lat “Ku jakiej syntezie historii Solidarności?”.  Dyskusja dotyczyć będzie pytań i problemów badawczych tam postawionych. Na ile postulaty autora sprzed lat zachowały swą aktualność? Jaką syntezę Solidarności chętnie byśmy przeczytali? Kula – Ku jakiej syntezie Solidarnosci

 

PAWEŁ SOWIŃSKI, Wydawniczy underground lat 80. i kultura czytelnicza PRL. Czy i jak książki mogly szkodzić władzy?poniedziałek, 19.03.2012, godz. 17.00

Trzecie  spotkanie odbędzie się 19 marca  2012 o godz. 17.00 w Collegium Civitas, Pl. Defilad 1, wyjątkowo w sali 707 (7. piętro PKiN).  Referat “Wydawniczy underground lat 80. i kultura czytelnicza PRL. Czy i jak książki mogły szkodzić władzy?”  wygłosi Paweł Sowiński (ISP PAN). Sowinski-tekst-19.03

Autor  stawia  w odniesieniu do dekady lat osiemdziesiątych pytanie, czy, jak chciał Kapuściński, słowo pisane może budzić opinię publiczną i byćpostrachem dyktatorów? Czy też, jak mawiał Lem, nikt niczego nie czyta, jeśli czyta – nie rozumie, a jeśli nawet rozumie, to i tak niczego nie pamięta?

 

JAROSŁAW KUISZ, Gry prawem. Dysydenci wobec prawa PRL w drugiej połowie lat 70-tych, poniedziałek, 20.02.2012, godz. 16.30

Drugie  spotkanie odbędzie się 20 lutego  2012 o godz. 16.30 w Collegium Civitas, PKiN, Pl. Defilad 1, sala 1222 (XII piętro).  Referat pod tytułem “Gry prawem. Stosunek dysydentów do obowiązującego w PRL prawa w drugiej połowie lat siedemdziesiątych” wygłosi Jarosław Kuisz (WPiA UW).Kuisz-tekst-20.02

Autor pokazuje, w jaki sposób dysydenci kreatywnie grali prawem odwołując się do międzynarodowych traktatów praw człowieka i w ten sposób przeciwstawiali się komunistycznym władzom. Na przykładzie Polski lat siedemdziesiątych Kuisz próbuje dokładniej wyjaśnić mechanizm, tego co w literaturze zwykło się określać „Helsinki effect”.  Analizuje specyficzną kulturę prawną Europy Środkowej i prawo jako miejsce politycznego starcia.

 

ADAM MIELCZAREK, Ruch Solidarności w świetle teorii ruchów społecznych, poniedziałek, 9.01.2012, godz. 17.00 

Pierwsze spotkanie seminarium „Solidarność – nowe podejścia do analizy ruchu społecznego” odbędzie się 9 stycznia 2012 o godz. 17.00 w Collegium Civitas, PKiN, Pl. Defilad 1, sala 1222.  Referat pod tytułem „Ruch Solidarności w świetle teorii ruchów społecznych” wygłosi Adam Mielczarek (Mielczarek-tekst-9.01).

Autor proponuje, by do opisu polskiej opozycji antykomunistycznej lat 70-tych i 80-tych stosować kategorie zaczerpnięte ze współczesnych teorii ruchów społecznych. Opozycję demokratyczną, “Solidarność” i podziemie lat 80-tych opisać można jako elementy tego samego ruchu, który w różnych momentach swojego rozwoju, działał w oparciu o różne dynamiki. Do opisu zmiennej dynamiki ruchu stosować należy podejścia, które w teorii ruchów społecznych często traktowane były jako konkurencyjne.